ഓഗസ്റ്റ് ഒന്നിന് അവസാനിച്ച 24 മണിക്കൂറിൽ സംസ്ഥാനത്തെ വിവിധ മഴമാപിനി കേന്ദ്രങ്ങളിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയത് ചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന മഴപെയ്ത്തുകളിൽ ഒന്നാണ്. പത്തനംതിട്ടയിലെ വടശ്ശേരിക്കരയിൽ 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ 361 മില്ലീമീറ്ററും ലാഹയിൽ 250 മില്ലീമീറ്ററും മഴ രേഖപ്പെടുത്തി. കോഴിക്കോട്ടെ ആനക്കാംപൊയിലിൽ തുടർച്ചയായ 35 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ 340 മില്ലീമീറ്റർ മഴയാണ് പെയ്തിറങ്ങിയത്.
കനത്ത മഴ പശ്ചിമഘട്ട മലനിരകളിൽ അടിയന്തര സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കുകയും നിരവധി ഉരുൾപൊട്ടലുകൾക്ക് വഴിവെക്കുകയും ചെയ്തു. ദുരന്തത്തിൽ എട്ട് പേർ മരണപ്പെടുകയും എട്ട് പേരെ കാണാതാവുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. 5,792-ലധികം ആളുകളെ 209 ദുരിതാശ്വാസ ക്യാമ്പുകളിലേക്ക് മാറ്റിപ്പാർപ്പിച്ചു. പമ്പ, മണിമല, മീനച്ചിൽ തുടങ്ങിയ പ്രധാന നദികളെല്ലാം കരകവിഞ്ഞൊഴുകിയതോടെ വാണിജ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ വെള്ളത്തിനടിയിലാകുന്ന അസാധാരണമായ സ്ഥിതിവിശേഷം സംജാതമായി. 2018ലെ പ്രളയത്തിന് സമാനമായ സ്ഥിതിവിശേഷമാണ് ഇതോടെ സംജാതമായത്.
കേന്ദ്ര കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പ് ഡയറക്ടർ നീതാ കെ. ഗോപാലിന്റെ വിശകലനം അനുസരിച്ച്, വെള്ളി, ശനി ദിവസങ്ങളിലായി സാധാരണ ലഭിക്കേണ്ടിയിരുന്നത് 40.3 മില്ലീമീറ്റർ മഴയായിരുന്നുവെങ്കിലും ലഭിച്ചത് 139 മില്ലീമീറ്ററാണ്. അതായത് കേവലം രണ്ട് ദിവസം കൊണ്ട് 245 ശതമാനം അധിക മഴ പെയ്തിറങ്ങി. ഒരേ സമയം വ്യാപകമായി മഴ ലഭിച്ചതാണ് സംസ്ഥാനത്തുടനീളം മിന്നൽ പ്രളയത്തിന് കാരണമായത്.
വൻ വിപത്ത് വരുന്നതിന് തൊട്ടുമുൻപ് വരെ സാധാരണ മഴ മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ എന്ന ധാരണയിലായിരുന്ന ഭരണകൂടത്തെയും ജനങ്ങളെയും ഒരുപോലെ നിസ്സഹായരാക്കിയതാണ് ഈ പ്രളയം. ജൂലൈ 31-ന് കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പ് പുറത്തുവിട്ട പ്രവചനത്തിൽ ഓഗസ്റ്റിൽ കേരളത്തിൽ സാധാരണയിൽ കുറഞ്ഞ മഴ മാത്രമേ ലഭിക്കൂ എന്നാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നത്. ജൂൺ, ജൂലൈ മാസങ്ങളിൽ 34 ശതമാനം മഴക്കമ്മി അനുഭവിച്ചിരുന്നതിനാൽ സംസ്ഥാനം വരൾച്ചയെ പ്രതിരോധിക്കാനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പിലായിരുന്നു.
ചില ഒറ്റപ്പെട്ട സ്ഥലങ്ങളിൽ ഓറഞ്ച് അലർട്ട് നൽകിയിരുന്നെങ്കിലും 350 മില്ലീമീറ്ററിന് മുകളിൽ വെള്ളം പതിച്ച പ്രാദേശിക മേഖലകളിൽ സമയബന്ധിതമായി റെഡ് അലർട്ട് നൽകാൻ പ്രവചന മോഡലുകൾക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. വൻകിട മൺസൂൺ സംവിധാനങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കാൻ സജ്ജമാക്കിയ പരമ്പരാഗത റഡാർ മോഡലുകൾക്ക് പ്രാദേശികമായി പെട്ടെന്ന് രൂപപ്പെടുന്ന മേഘരൂപീകരണങ്ങളെ കണക്കുകൂട്ടാൻ സാധിക്കാതെ പോയതാണ് പ്രവചനം പാളാൻ ഇടയാക്കിയത്.
സംസ്ഥാനത്ത് ഔദ്യോഗികമായി മേഘവിസ്ഫോടനം നടന്നിട്ടില്ലെന്നാണ് കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പിന്റെ വിലയിരുത്തൽ. എങ്കിലും, ഒറ്റ ദിവസം കൊണ്ട് 360 മില്ലീമീറ്ററിലധികം മഴ പെയ്തിറങ്ങിയത് മേഘവിസ്ഫോടനത്തിന് സമാനമായ അവസ്ഥയാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്. ഇത് ഭീകരമായ മലവെള്ളപ്പാച്ചിലിനും ഉരുൾപൊട്ടലിനും കാരണമായി.